Historia i rozwój telemedycyny od radia do nowoczesnych rozwiązań CeZ | Centrum e-Zdrowia

Alexander Graham Bell i pierwszy telefon w kontekście medycznym

W 1876 roku Alexander Graham Bell opatentował telefon, co można uznać za kamień milowy w komunikacji na odległość. Chociaż dowody na to, że Bell bezpośrednio wykorzystywał telefon w medycynie, są anegdotyczne, to wynalazek ten otworzył drogę do komunikacji głosowej, która z czasem rozwinęła się również w medycynie.  

Wczesne eksperymenty i wizje telemedycyny

Już w latach 20. XX wieku pojawiały się wizje lekarzy korzystających z obrazów i dźwięku na odległość. W 1924 roku czasopismo Radio News opublikowało wizję „lekarza radiowego”, konsultującego się z pacjentem za pomocą obrazu i dźwięku, co wyprzedzało technologię o dekady.  

^{Rys. Telemedycyna około 1924 roku – wizjonerska okładka Wiadomości Radiowych przedstawiająca wyimaginowanego "lekarza radiowego", który mógł widzieć i być widzianym przez swojego pacjenta. Pierwsza eksperymentalna transmisja telewizyjna miała miejsce dopiero w 1927 roku.
Źródło: National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. 1996. Telemedicine: A Guide to Assessing Telecommunications for Health Care.} 

Początki praktyczne – radiologia i telewizja w służbie medycynie

Rzeczywiste początki telemedycyny sięgają końca lat 40. XX wieku, gdy zaczęto przesyłać obrazy radiologiczne przez telefon. Szczególnie przełomowa była transmisja obrazów radiologicznych między West Chester a Filadelfią w 1950 roku. W tym samym roku w Stanach Zjednoczonych rozpoczęto pierwsze konsultacje neurologiczne z użyciem dwukierunkowej telewizji. Oznacza to, że lekarz i pacjent mogli rozmawiać i wymieniać się obrazem na odległość w czasie rzeczywistym, co było ważnym krokiem w rozwoju telemedycyny.

Rozwój telemedycyny w Polsce  

Historia telemedycyny w Polsce sięga lat 90., kiedy to rozpoczęto pierwsze projekty z zakresu przesyłania obrazów radiologicznych i telekonsultacji neurologicznych. W 1997 roku powstało Polskie Towarzystwo Telemedycyny. W tym okresie pojawiły się także pierwsze systemy telepatologii, np. w Poznaniu, umożliwiające zdalną analizę obrazów mikroskopowych, co przyspieszyło diagnozę i poprawiło dostęp do specjalistów.

W latach 90. i na początku 2000. uruchomiono też systemy telekonsultacji radiologicznych, umożliwiające przesyłanie zdjęć rentgenowskich i diagnozowanie pacjentów na odległość, co zwiększyło efektywność pracy szpitali i poprawiło dostęp do specjalistycznej opieki w regionach o ograniczonych możliwościach.

Od 2020 roku, pandemia COVID-19 przyspieszyła wdrażanie zdalnych usług zdrowotnych. W tym okresie wprowadzono obowiązek świadczenia telekonsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej, co znacznie zwiększyło dostępność i popularność tego typu usług.  

Sytuacja po szczycie pandemii i zmiany w wykorzystaniu telemedycyny

W początkowym okresie pandemii, w wielu placówkach nawet do 80% konsultacji odbywało się zdalnie, co stanowiło przełom w sposobie świadczenia usług zdrowotnych. Szybka adaptacja technologii i akceptacja pacjentów pozwoliły na dynamiczny rozwój telemedycyny w tym okresie.

Jednak z czasem, od 2020 roku, odsetek telekonsultacji zaczął stopniowo maleć. W 2020 roku wynosił on około 17,6% wszystkich wizyt w podstawowej opiece, natomiast w 2023 roku spadł do około 8%. Podobny trend można zaobserwować w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, gdzie odsetek telekonsultacji zmniejszył się z około 12% do 3,36%.  

Mimo że liczba telekonsultacji w Polsce osiągnęła w ostatnich latach ponad 124 miliony, to aż 70% z nich przypada na podstawową opiekę zdrowotną. To wskazuje na dużą rolę telemedycyny w codziennej działalności lekarzy rodzinnych i lekarzy pierwszego kontaktu, choć jej wykorzystanie powoli wraca do poziomów sprzed pandemii.   

Centrum e-Zdrowia na mapie telemedycyny

Dziś, prawie 150 lat po wynalezieniu telefonu, idea zdalnej opieki zdrowotnej w Polsce wciąż się rozwija, dzięki m.in. projektom finansowanym z Krajowego Planu Odbudowy (KPO).  

Centrum e-Zdrowia koordynuje cyfryzację systemu ochrony zdrowia w Polsce. Oprócz wdrożenia takich rozwiązań jak e-recepta czy Internetowe Konto Pacjenta, CeZ realizuje nowoczesne projekty telemedyczne, które mają na celu poprawę jakości i dostępności usług medycznych.  

Platforma e-Konsylium

e-Konsylium to narzędzie wspierające lekarzy w realizacji zdalnych konsultacji medycznych. Pozwala na szybkie, bezpieczne i efektywne pozyskiwanie opinii od innych specjalistów bez konieczności osobistego spotkania, co znacząco przyspiesza proces diagnostyczny i poprawia jakość opieki. System umożliwia organizowanie telekonferencji, ich nagrywanie oraz bezpieczne przeglądanie i udostępnianie danych medycznych pacjentów.  

- W ramach projektu planujemy uruchomienie platformy e-Konsylium do końca 2026 roku. Będzie ona dostępna dla wszystkich lekarzy w ramach Platformy P1, bez konieczności instalowania specjalistycznego oprogramowania – zapowiada Jarosław Lewandowski, kierownik projektu z Centrum e-Zdrowia.

Dzięki temu rozwiązaniu lekarze będą mogli w wygodny i bezpieczny sposób konsultować się w ramach różnych specjalizacji, co jest szczególnie istotne w nagłych przypadkach. Obecnie nie istnieje żadne inne, tak kompleksowe narzędzie tego typu, które łączyłoby różne ośrodki i specjalistów w jednym, zintegrowanym systemie. W praktyce, dotychczasowe metody wymiany informacji między lekarzami często opierały się na niepełnych lub niezsynchronizowanych kanałach komunikacji, co mogło opóźniać diagnozę i leczenie pacjentów, zwłaszcza w sytuacjach wymagających szybkiej interwencji.

Wprowadzenie tego narzędzia ma na celu wyeliminowanie tych luk, zapewniając płynny i bezpieczny przepływ danych medycznych. Co istotne, możliwość korzystania z tego systemu i wymiany danych będzie formalnie umocowana prawnie poprzez wprowadzenie odpowiednich przepisów i regulacji. Takie rozwiązanie zapewni nie tylko wysokie standardy bezpieczeństwa, ale także przejrzystość i odpowiedzialność w zakresie wymiany informacji, co jest kluczowe dla zaufania pacjentów i efektywności systemu opieki zdrowotnej.

- Szacujemy, że w ramach uruchamianych na Platformie pięciu głównych specjalizacji: kardiologii, hematologii, onkologii, chorób rzadkich oraz chorób płuc w pierwszym roku po uruchomieniu projektu odbędzie się około miliona zdalnych konsultacji – dodaje Lewandowski

System zdalnego monitorowania zdrowia (Platforma DOM)

System DOM to rozwinięcie usług teleporad, które opierają się na zdalnym zbieraniu i analizie danych parametrów życiowych pacjentów. Do rozwoju projektu zostaną wykorzystane certyfikowane urządzenia medyczne do przekazywania informacji o stanie zdrowia, takich jak poziom cukru, ciśnienie, puls czy aktywność fizyczna. Urządzenia będą automatycznie przesyłać dane do platformy, co umożliwi ciągłe monitorowanie stanu zdrowia pacjenta w warunkach domowych, bez konieczności wizyt w placówkach medycznych.

Celem projektu jest poprawa jakości opieki zdrowotnej, szybsze wykrywanie niepokojących zmian, ograniczenie liczby hospitalizacji i wizyt stacjonarnych, a także zwiększenie dostępności usług dla mieszkańców odległych regionów oraz osób z ograniczoną mobilnością. System pozwoli również na analizę stylu życia pacjentów, generowanie powiadomień i wskazówek profilaktycznych, a lekarze zyskają dostęp do pełnego obrazu stanu zdrowia pacjenta w czasie rzeczywistym. 

Źródła:  

^{National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (1997). Telehealth: A Guide to Assessing Telecommunications in Health Care (Chapter 4).  
Dostęp na stronie: https://nap.nationalacademies.org/read/5296/chapter/4#36}   

^{Król, Z., & Warchoł-Biedermann, K. (2023). Development of Telemedicine in Poland: Organizational, Ethical, and Communication Challenges. Annals of Agricultural and Environmental Medicine.  
Dostępne na stronie: https://www.aaem.pl/Development-of-telemedicine-in-Poland-organizational-ethical-and-communication-challenges,192793,0,2.html} 

^{Krupinski, E. A., & Weinstein, R. S. (2017). Telemedicine and eHealth in Poland from 1995 to 2015. PubMed.  
Dostęp na stronie: Telemedicine and eHealth in Poland from 1995 to 2015 - PubMed}